Grote delen van Nederland krijgen de komende jaren te maken met een bevolkingsdaling. De afname varieert van 5% tot meer dan 25% in bijvoorbeeld de kop van Friesland, delen van Oost-Nederland en Limburg.

Er zijn op dit moment drie TOP-krimpregio’s aangewezen: Parkstad Limburg, noordoost Groningen en Zeeuws-Vlaanderen. Gebieden waar op korte of lange termijn ook krimp zal plaatsvinden, zijn onder andere: de Achterhoek, noord- en midden-Limburg, Noord-Brabant en Drenthe. Bij basisscholen in deze regio’s is meestal al sprake van een dalend aantal aanmeldingen. Actuele cijfers zijn te vinden op: www.onderwijsincijfers.nl.

Wat betekent dit voor het onderwijs?
Het belangrijkste gevolg is een afname van het leerlingenaantal. Eerst in het basisonderwijs, later zullen ook het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs worden getroffen. Door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is berekend dat de leerlingenpopulatie tot 2015 met 10 procent (150.000 leerlingen) zal afnemen. Belangrijk is te beseffen dat de bevolkingskrimp een onomkeerbaar proces is. CNV Onderwijs is voorstander van een regionale aanpak gericht op meerdere jaren in samenwerking met provincie, gemeentes en schoolbesturen. CNV Onderwijs biedt ondersteuning op dit gebied met behulp van onze regiobestuurders (hvanderweijden@cnvo.nl) of CNV Onderwijs Academie (scholing@cnvo.nl).

Wat doet CNV Onderwijs op het gebied van krimp?
Deelname aan het Nationaal Netwerk Bevolkingsdaling
De daling van de bevolking heeft geleid tot oprichting van het Nationaal Netwerk Bevolkingsdaling (NNB). CNV Onderwijs maakt deel uit van dit netwerk. In dit NNB zitten vertegenwoordigers van gemeenten, provincies, diverse ministeries, de PO-Raad, VO-raad en CNV Onderwijs. Het NNB bestaat uit een aantal themagroepen. CNV Onderwijs werkt actief mee in de themagroep Onderwijs. Hierin wordt onder meer gewerkt aan een handboek Krimp. Stuur voor meer informatie een e-mail naar Myriam Lieskamp: mlieskamp@cnvo.nl

Het 8 puntenplan krimp: Houd het onderwijs Krimpproof
CNV Onderwijs en CNV Schoolleiders hebben een 8 puntenplan opgesteld: Houd het onderwijs krimpproof:
1. Bevorder dat bij daling van bevolkingsaantallen in een bepaalde regio kwalitatief goed onderwijs gegarandeerd blijft, dat voor iedereen toegankelijk is en voldoende breed onderwijsaanbod omvat.
2. Houd rekening met de denominatie en de identiteit bij het toekennen van middelen en bij het opheffen van scholen.
3. Maak de nu geldende financieringssytematiek krimpproof, waarbij kwaliteit i.p.v. kwantiteit het leidende principe is.
4. Maak het mogelijk dat jonge leerkrachten, eventueel voor kortere tijd bovenformatief kunnen worden aangetrokken of behouden.
5. Stimuleer en ondersteun (maatschappelijke en financiële) initiatieven en bevorder samenwerking tussen besturen onderling en met andere maatschappelijke instellingen zoals kinderopvang, om efficiency winsten te boeken en kapitaalvernietiging, zoals leegstand te voorkomen.
6. Wijzig of verbeter de belemmerende rechtspositionele regelgeving in cao’s t.a.v. mobiliteit en aannamebeleid.
7. Ondersteun met rechtspositionele regelingen het behoud en werven van nieuw onderwijspersoneel.
8. Maak afspraken tussen ministerie van Onderwijs, werkgevers en onderwijsvakorganisaties over extra investeringen in krimpregio’s om de negatieve gevolgen van de bevolkingsdaling op te kunnen vangen.

SER-advies
Ook de SER houdt zich momenteel bezig met de krimpende bevolking. CNV Vakcentrale is hierbij betrokken. CNV Onderwijs leverde aan de vakcentrale informatie voor dit SER-advies.

Landelijke aanpak
Er is uitgebreid onderzoek gedaan naar een krimpende bevolking. Op basis daarvan is een actieplan Krimpen met kwaliteit opgesteld. Drie basisvoorwaarden zijn belangrijk:
1. Tijdige lokale bewustwording
2. Duidelijke bestuurlijke rolverdeling en regionale bestuurskracht.
3. Een effectieve bekostigingssystematiek op drie doelgebieden: de herstructurering van de woningvoorraad, de inrichting van de openbare ruimte en de concentratie van onderwijs en andere voorzieningen.

In het actieplan Krimpen met kwaliteit zijn acties opgenomen op de korte en de langere termijn. Er is een landelijke website waar veel informatie te vinden is over krimp, actueel nieuws en good practises: www.vanmeernaarbeter.nl 

Knelpunten wet- en regelgeving onderwijs en krimp

Klik hier voor de publicatie De personele gevolgen van krimp (PDF)