25-07-2017

Speciaal vmbo wil meer ruimte geven aan jongenstalent

Het gaat niet zo goed met jongens in het onderwijs. Ze halen slechtere resultaten, blijven vaker zitten en stoppen eerder dan meisjes. Onderwijskundigen en -vernieuwers pleiten voor een speciale didactiek en zelfs gescheiden klassen. In Amsterdam staat een ‘jongens-vmbo’ op het punt van starten.

Kimo Steenaart, voormalig docent Engels in het voortgezet onderwijs en pedagoog, staat in de startblokken. Ze gaat binnenkort aan de slag met haar onderwijsinitiatief KIEM vmbo, gericht op specifieke ontwikkelingskenmerken van jongens. Onder het motto ‘ruimte geven aan jongenstalent’ deed Steenaart mee aan een onderwijswedstrijd van de gemeente Amsterdam: De Nieuwe School. Uit honderden inzendingen werd haar idee van een jongens-vmbo samen met drie andere initiatieven gekozen om uit te voeren. ‘Als leerkracht op een middelbare school en moeder van twee zoons zag ik hoe ze regelmatig misgrepen in het huidige onderwijs.’ Ook meisjes zijn welkom op deze school, vertelt ze. ‘Onderzoek wijst uit dat scholen waar meisjes het goed doen, niet persé geschikt zijn voor jongens, maar op scholen waar jongens het goed doen presteren meisjes meestal ook goed. Bij bepaalde vakonderdelen kunnen jongens en meisjes worden gescheiden, maar dat bekijken we nog.’

IJsberen
Dit is ruwweg Steenaarts idee: een vmbo-school met iedere ochtend sport, vakoverstijgende lessen en geen frontaal klassikaal werk meer. ‘Leerlingen kiezen hoe ze een onderdeel willen afronden: een presentatie aan medeleerlingen geven, een opstel schrijven of een samenvatting maken in de vorm van een stripverhaal.’ Huiswerk is er niet in de onderbouw, ‘omdat vooral jongens op de planning hiervan nogal eens misgaan.’ En beweging is een groot onderdeel van het plan. ‘Niet alleen sporten, maar ook bewegen zoals je dat in het dagelijkse leven doet. Laat je leerlingen een potje ijsberen als dat nodig is om uit een vraagstuk te komen, in plaats van krampachtig stilzitten.’ Naast de algemeen vormende vakken is er veel aandacht voor oriëntatie op de toekomst. ‘Wat is er allemaal te koop in de wereld, welk vak past goed bij mij en hoe heb ik daar wiskunde voor nodig? Vooral jongens willen altijd weten wáarom ze dingen moeten leren.’

Geen kind hetzelfde
Het opstarten van een hele nieuwe school valt niet mee, heeft Steenaart al gemerkt. Maar klassen die uitgaan van de jongensachtige manier van leren gaan er binnenkort wel al komen. ‘We zijn nu in gesprek met een aantal besturen om te zoeken naar een vorm om deze klassen binnen hun bestaande scholen te starten. Als alles goed gaat, gaan we in 2018 van start.’ Ondertussen luistert ze ook naar het tegengeluid: ‘Laatst zei iemand: “Maar wat nou als een jongen geen zin heeft in sport, mag hij dan ook gaan punniken?” Niemand is hetzelfde, zeg ik dan, dit onderwijs betekent meer keuzes voor meer kinderen. Juist omdat geen kind hetzelfde is, is het aanbod divers.’


Foto: Wilbert van Woensel

Inwisselbaar
Ze heeft naar eigen zeggen geen makkelijk expertisegebied, aldus onderzoeker op het gebied van jongensgedrag Angela Crott: ‘In een samenleving waar de seksen zo ongeveer als inwisselbaar worden gezien, valt een onderzoek over jongens niet altijd goed. Er is een enorme politieke correctheid, terwijl het simpelweg een feit is dat jongens op dit moment tekort worden gedaan in het onderwijs.’ Cijfers van het CBS laten zien dat jongens de afgelopen vijftien jaar inderdaad het onderspit delven. Zo beginnen ze net als meisjes in de meeste gevallen op de middelbare school binnen het onderwijstype dat past bij hun score op de Cito-eindtoets. Maar drie jaar later volgen veel jongens een lager onderwijstype en meisjes juist een hoger. Ook cijfers over resultaten, zittenblijven en uitval zijn de afgelopen jaren steevast in het nadeel van jongens.

Gescheiden onderwijs
Met de jongens van tegenwoordig zelf is niets aan de hand, zegt de onderzoeker. ‘Het is de veranderende samenleving die typisch jongensgedrag steeds minder waardeert. Jongens worden regelmatig gezien als baldadig, beweeglijk, lawaaierig en lui. Meisjes vinden het over het algemeen makkelijker om te doen wat van ze gevraagd wordt en stil te zitten. Beiden moeten op de juiste, eigen manier gemotiveerd worden.’ Haal de twee groepen uit elkaar, is haar pleidooi. Oftewel: gescheiden onderwijs. ‘Geen jongens- of meisjesscholen zoals tot begin jaren zeventig in het katholieke onderwijs, maar een aantal gescheiden klassen in het middelbaar onderwijs’, duidt ze. ‘De leraar kan dan specifiek rekening houden met wie hij voor zich heeft.’ Volgens Crott gedijen jongens over het algemeen beter met een autoriteit voor de klas. ‘Met een leraar waar ze veel respect voor hebben. Die mag ze best een beetje achter de vodden zitten en streng zijn. Meisjes doen het juist beter als hun leraar heel aardig is en begripvol.’

Stereotyperingen
Gescheiden onderwijs is geen slecht plan, zegt ook neuropsycholoog Jelle Jolles in een interview met de Volkskrant. ‘Maar’, zegt hij ‘jongens en meisjes leren ook van elkaar door samen les te krijgen. Jongens kunnen zich vaak net iets minder goed verbaal uitdrukken. Ze zijn impulsiever dan meisjes, maar leren via taal die impulsen beter te beheersen. Meisjes kunnen van jongens leren om wat ondernemender te worden.’ Gedragsdeskundige en ‘jongensspecialist’ Lauk Woltring schrijft in een artikel in NRC Handelsblad geen voorstander te zijn van het indelen naar sekse. ‘Doe dit waar nodig op basis van leerstijlen. Dat er dan af en toe groepjes ontstaan waarin meer jongens of meer meisjes zitten, prima, maar leg het vooral niet teveel vast.’ Ook pedagoog Mieke van der Stigt uit haar zorgen over al deze bijzondere aandacht voor jongensgedrag, op online platform Socialevraagstukken.nl: ‘Op deze manier versterk je stereotyperingen en kunnen jongens en meisjes niet zichzelf zijn.’ Crott zegt het nooit over álle jongens te hebben. ‘Het gaat erom dat veel ouders en leraren zich zullen herkennen in het onderzoek over hun leerlingen en zonen. Jongens zíjn nu eenmaal op sommige gebieden anders dan meisjes.’

Klik hier voor het artikel in PDF